ही एक खूप जुनी गोष्ट आहे. अमेरिकन यादवी युद्धापूर्वी (१८६१-६५) अमेरिकेत गुलामगिरी कायदेशीर असतानाही, तो देश स्वतःला जगासमोर एक लोकशाहीचा आदर्श म्हणून सादर करण्याचा आग्रह धरत असे. कोणत्याही युरोपीय किंवा उत्तर अमेरिकन देशाने त्या काळापर्यंत लढलेल्या सर्वात रक्तरंजित यादवी युद्धामुळेही या बाबतीत त्याचा आत्मसन्मान बदलला नाही.
आणि २० व्या शतकाच्या जवळजवळ दोन-तृतीयांश काळात, अमेरिकेच्या दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये अत्यंत अपमानजनक आणि क्रूर वंशभेद पाळला जात होता — जो अनेकदा जमावाकडून होणारी हत्या, छळ आणि हत्या यांद्वारे लादला जात असे — आणि त्याच वेळी अमेरिकेच्या सैन्याच्या तुकड्या जगभरात, सहसा निर्दयी जुलमी शासकांच्या वतीने, अंतहीन युद्धांमध्ये लोकशाहीचे रक्षण करण्यासाठी लढत असल्याचे भासत होते.
जगभरातील लोकशाही आणि वैध शासनाचा एकमेव आदर्श अमेरिकाच आहे, ही कल्पना मुळातच हास्यास्पद आहे. कारण अमेरिकन राजकारणी आणि तज्ज्ञ ज्या 'स्वातंत्र्या'बद्दल सतत अलंकारिक भाषा वापरतात, त्याचा जर काही अर्थ असेलच, तर तो किमान विविधतेला सहन करण्याचे स्वातंत्र्य असायला हवा.
परंतु गेल्या ४० हून अधिक वर्षांपासून अमेरिकेच्या एकामागून एक आलेल्या प्रशासनांनी लादलेला नव-पुराणमतवादी नैतिकतावाद खूप वेगळा आहे. त्यांच्या मते, 'स्वातंत्र्य' हे तेव्हाच अधिकृतपणे मुक्त असते, जेव्हा ते अमेरिकेच्या राष्ट्रीय हितसंबंध, धोरणे आणि पूर्वग्रहांशी सुसंगत असते.
दमास्कस सरकारच्या स्पष्ट विनंत्या आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे सरळसरळ उल्लंघन करून, अफगाणिस्तानपासून इराकपर्यंतच्या देशांमध्ये अमेरिकेचे सततचे सूक्ष्म-व्यवस्थापन आणि वस्तुतः कब्जा, तसेच सीरियामधील अमेरिकेच्या सततच्या लष्करी उपस्थितीचे समर्थन करण्यासाठी या उघड मूर्खपणाचा आणि अंध अहंकाराच्या प्रदर्शनाचा वापर करण्यात आला.
१९७० आणि १९८० च्या दशकात, जेव्हा सद्दाम हुसेनने इराणवर हल्ला करण्याचा आदेश दिला आणि जोपर्यंत तो मध्यपूर्वेच्या इतिहासातील सर्वात रक्तरंजित युद्धात इराणी लोकांविरुद्ध लढत होता, तेव्हा तो जिमी कार्टर आणि रोनाल्ड रेगन प्रशासनांना पूर्णपणे मान्य होता.
जेव्हा त्याने अमेरिकेच्या इच्छेविरुद्ध कुवेतवर आक्रमण केले, तेव्हाच तो अमेरिकेच्या नजरेत "वाईटपणाचे आणि जुलूमशाहीचे प्रतीक" बनला.
वॉशिंग्टनमध्येही हे स्वयंसिद्ध असले पाहिजे की लोकशाहीचा केवळ एकच नमुना असू शकत नाही.
दिवंगत ब्रिटिश राजकीय तत्त्वज्ञ आयझिया बर्लिन, ज्यांना ओळखण्याचे आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिकण्याचे भाग्य मला लाभले, ते नेहमी असा इशारा देत असत की, जगावर शासनाचे एकच आणि एकमेव प्रारूप, मग ते कोणतेही असो, लादण्याचा कोणताही प्रयत्न अटळपणे संघर्षाला जन्म देईल आणि, जर तो यशस्वी झाला, तर ते केवळ अधिक मोठ्या जुलूमशाहीच्या अंमलबजावणीद्वारेच टिकवता येईल.
खरी चिरस्थायी शांतता आणि प्रगती तेव्हाच येईल, जेव्हा सर्वात तंत्रज्ञानाने प्रगत आणि लष्करीदृष्ट्या शक्तिशाली समाज हे मान्य करतील की जगभरात शासनाची विविध रूपे अस्तित्वात आहेत आणि त्यांना उलथवून टाकण्याचा कोणताही दैवी अधिकार नाही.
चीनच्या व्यापार, विकास आणि राजनैतिक धोरणांच्या यशाचे हेच रहस्य आहे, कारण तो इतर देशांची राजकीय प्रणाली आणि विचारधारा विचारात न घेता त्यांच्याशी परस्पर फायदेशीर संबंध प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करतो.
अमेरिकेत आणि जगभरातील त्याच्या मित्र राष्ट्रांकडून मोठ्या प्रमाणावर टीका होत असलेल्या चीनच्या शासनप्रणालीने, गेल्या ४० वर्षांत इतर कोणत्याही देशापेक्षा अधिक लोकांना गरिबीतून बाहेर काढण्यास मदत केली आहे.
चीन सरकार आपल्या लोकांना पूर्वी कधीही न अनुभवलेली वाढती समृद्धी, आर्थिक सुरक्षा आणि वैयक्तिक प्रतिष्ठा देऊन सक्षम करत आहे.
यामुळेच चीन अधिकाधिक समाजांसाठी एक प्रशंसनीय आणि अनुकरणीय आदर्श बनला आहे. आणि यामुळेच अमेरिकेची चीनबद्दलची निराशा, संताप आणि मत्सर स्पष्ट होतो.
जेव्हा गेल्या अर्धशतकापासून अमेरिकेची शासनप्रणाली स्वतःच्याच लोकांच्या राहणीमानाच्या घसरणीची साक्षीदार ठरली आहे, तेव्हा तिला किती लोकशाहीवादी म्हणता येईल?
चीनकडून अमेरिकेने केलेल्या औद्योगिक आयातीमुळे अमेरिकेला महागाई रोखणे आणि आपल्या लोकांसाठी उत्पादित वस्तूंच्या किमती कमी ठेवणे शक्य झाले.
तसेच, कोविड-१९ महामारीतील संसर्ग आणि मृत्यूच्या पद्धती हे दर्शवतात की, संपूर्ण अमेरिकेतील आफ्रिकन अमेरिकन, आशियाई आणि हिस्पॅनिक लोकांसह अनेक अल्पसंख्याक वांशिक गट — आणि त्यांच्या गरीब 'आरक्षणांमध्ये' 'कोंडून' ठेवलेले मूळ अमेरिकन — यांच्यावर अजूनही अनेक बाबतीत भेदभाव केला जातो.
जोपर्यंत या मोठ्या अन्यायांवर उपाययोजना होत नाही किंवा किमान त्यात मोठ्या प्रमाणात सुधारणा होत नाही, तोपर्यंत अमेरिकेच्या नेत्यांनी इतरांना लोकशाहीवर उपदेश करत राहणे अशोभनीय आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: १८ ऑक्टोबर २०२१
